De Nederlandse kennissector is een archipel van duizenden elkaar deels beconcurrerende koninkrijkjes. Dat moet anders, vinden de koepels. In een kennismanifest schetsen zij de oplossing: meer focus en massa, aan te brengen door bedrijven, instellingen en overheid, in een Kennis- en Innovatieraad.

Het lijkt een moedige zet van VNO-NCW, NWO, KNAW, TNO, MKB Nederland en VSNU om in deze tijden van politieke onzekerheid om ´heldere keuzes´ en ´samenhang´ te vragen. Als de regering het kennismanifest gaat uitvoeren, kunnen de gevolgen voor de ondertekenende instellingen enorm zijn. Het gaat immers om 'herinrichting', 'schaalvergroting' en 'effectieve afstemming'.

Ook is het niet ondenkbaar dat een nieuwe regering draconische bezuinigingen op hoger onderwijs en onderzoek gaat presenteren als het summum van ´heldere keuzes´ en ´samenhang´. De ondertekenaars vermelden niet of ze in dit verband meer heil verwachten van een gedoogregering over rechts of van Paars Plus.

Oneigenlijke concurrentie

Echt nieuw is de boodschap van de koepels niet. Recent pleitte voorzitter Jan-Dirk van den Berg  van de TU Delft in een interview met ScienceGuide voor een technologieraad naar Zwitsers model. De 3TU's zouden wel samen met de GTI's onder zo'n raad zouden willen vallen om zodoende meer samenhang te creëren in de besteding van de onderzoeksgelden.

Waarom is zo'n raad nodig? Op dit moment hebben onderzoeksinstituten in Nederland de neiging complementair te zijn aan elkaar. Om oneigenlijke concurrentie te voorkomen maar wel een eigen profiel te behouden, kiezen veel onderzoeksinstituten voor een missie die uniek is - waarmee ze hun eigen niche creëren, zo blijkt uit lopend onderzoek van het Rathenau Instituut. Begrijpelijk, maar zo dragen ze wel bij aan de versnippering die mede de oorzaak is van de kennisparadox. 

Opvolger van Innovatieplatform

De Kennis- en Innovatieraad zou de opvolger moeten worden van het Innovatieplatform, dat zijn langste tijd lijkt te hebben gehad. De adviesfunctie van de Kennis- en Innovatieraad moet een zwaarwegende zijn. Tevens moet de raad de opdracht en daarbij behorende verantwoordelijkheden krijgen om focus, regie en samenhang in onderzoek en innovatie in Nederland te brengen.

Het geheel moet leiden tot een langjarige nationale onderzoeksagenda, op grond waarvan beslissingen genomen kunnen worden over de verdeling van gelden. Die beslissingen moeten genomen op basis van kwaliteit.

Wat gaat dat kosten?

Voorlopig vragen de koepels geen extra middelen. Wel willen ze dat structureel FES-middelen voor onderzoek en innovatie beschikbaar blijven (in ieder geval 25%). Ook willen ze dat de opbrengsten van deze saneringsoperatie aan het onderzoek ten goede komen. Als de overheid op den duur weer meer geld heeft, hopen de koepels weer op extra investeringen.

Het manifest van VNO-NCW, NWO, KNAW, TNO, MKB Nederland en VSNU leest u hier.

Bron: www.scienceguide.nl